7 عامل برای داشتن مطالعه مفید
مقدمه
موفقیت در مسیر تحصیلی ، که یکی از دغدغه های مهم دانش آموزان است ، به شکل اتفاقی یا بر حسب شانس برای کسی رقم نمی خورد و نخواهد خورد ؛ بلکه حاصل مجموعه‌ای از عوامل آگاهانه و برنامه‌ریزی‌شده است که کیفیت مطالعه را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهند.
بسیاری از دانش آموزان با این مشکل مواجه هستند که زمان طولانی را صرف مطالعه و
درس خواندن می کنند اما بدلیل نداشتن روش و ساختار مناسب در مطالعه به نتیجه دلخواه خود نمی رسند. شناخت و به‌کارگیری عوامل مؤثر در مطالعه، می‌تواند مسیر یادگیری را هدفمندتر کرده و از اتلاف زمان و انرژی جلوگیری کند.
در این مقاله میخواهیم 7 عامل مهم و موثر برای داشتن مطالعه مفید را بررسی کنیم ، رعایت کردن این عوامل نقش تاثیرگذاری در مسیر موفقیت تحصیلی شما خواهد داشت که شامل موارد زیر می شوند:
- داشتن برنامه مطالعاتی
- هدف واضح از رشته تحصیلی
- انتخاب روش مطالعه مناسب برای هر درس
- داشتن منابع مطالعاتی مناسب
- برنامه منظم برای تست زنی
- شرکت در آزمون آزمایشی
- تحلیل آزمون ها
۱ - داشتن برنامه مطالعاتی
اگر دقت کرده باشید در کارهای روزمره مان مواقعی که با برنامه جلو می رویم و آنها را تقسیم بندی می کنیم انجام دادن آن ها برایمان راحت تر می شود و کار ها منظم و طبق اولویت دلخواهمان پیش می روند.
در مطالعه کردن هم این موضوع بسیار اثر گذار است . یکی از عوامل مهم برای داشتن یک مطالعه مفید داشتن برنامه مطالعاتی منظم و منطقی است .
داشتن برنامه در مطالعه به فرد کمک می کند تا بداند در چه زمانی، چه درسی را و با چه حجمی مطالعه کند تا از سردرگمی و هدر رفتن وقت جلوگیری شود. بدون برنامه، مطالعه معمولاً حالت پراکنده و نامنظم پیدا می‌کند و انگیزۀ فرد برای ادامه دادن کاهش پیدا می کند و همین باعث از دست دادن تمرکز می شود زیرا ذهن بدلیل خستگی دیگر تمرکز کافی روی فعالیت اصلی خود که مطالعه است ندارد ، در این مواقع فرد پس از اتمام کار نتیجه خوبی دریافت نمی کند.
در ادامه برخی از راهکار های مفید برای داشتن یک برنامه مطالعاتی مناسب را مشاهده می کنید :
- تعیین هدف کوتاه‌مدت و بلندمدت
مشخص‌کردن اهداف باعث می‌شود مطالعه جهت‌دار باشد و فرد بداند برای چه چیزی تلاش می‌کند که اهداف می تواند شامل اهداف کوتاه مدت مثل روزانه یا بلند مدت مثل ماهانه یا بیشتر باشد.
- واقع‌بین بودن در برنامه‌ریزی
برنامه ای که برای مطالعات خود در نظر می گیرید باید منطقی و واقع بینانه باشد به عبارتی دیگر ، برنامه مطالعاتی مد نظر شما باید قابل اجرا باشد. نه آنقدر سنگین و پر حجم باشد که زود باعث خستگی و دل زدگی شود و نه آنقدر راحت و سبک باشد ، باید تعادل را حفظ کنید.
- اولویت‌بندی دروس
دروس خود را اولویت بندی کنید. با توجه به سختی و آسانی دروس آنها را اولویت بندی کنید. برای مثال دروس سخت تر و پر حجم تر را در زمان هایی قرار دهید که تمرکز و انرژی بیشتری دارید.
- انعطاف‌پذیری در برنامه
برنامه شما باید منعطف باشد یعنی قابل تغییر باشد تا در صورت بروز اتفاق ناگهانی بتوانید تغییرات را روی برنامه خود اعمال کنید و در عین حال آسیبی به روند مطالعه وارد نشود.
- خرد کردن مطالب حجیم
خرد کردن حجم زیاد مطالب به بخش های کوچک، مطالعه را ساده و قابل مدیریت‌تر می‌کند.
- توجه به زمان استراحت
ذهن در مواقع خستگی عملکرد خوبی نخواهد داشت. استراحت‌های کوتاه بین زمان‌های مطالعه از خستگی ذهنی جلوگیری کرده و تمرکز را حفظ می‌کند.
- ثبت روزانه عملکرد
ثبت کردن عملکرد شما در برنامه مطالعاتی به پایبندی شما در برنامه کمک می کند و همچنین می توانید با ارزیابی عملکرد خود اشتباهات موجود را اصلاح کنید و برنامه خود را بهبود دهید.
2 - هدف واضح از رشته تحصیل
در زندگی و فعالیت هایی که انجام می دهیم هنگامی که دقیق می دانیم برای چه منظور و هدفی تلاش می کنیم، انجام آن کار برایمان آسان تر می شود و سختی ها به چشم نمی آید.
رشته تحصیلی از دیگر مواردی است که به مسیر تحصیلی شما جهت می دهد و از مهم ترین و همچنین یکی از اولین ها در تصمیم گیری هایی است که انسان در زندگی خود تجربه می کند.
در واقع شما قبل از انتخاب رشته باید همه جوانب را برای داشتن یک انتخاب درست در نظر بگیرید. موضوع مهم در انتخاب رشته هدف شماست ، اینکه دقیقا بدانید هدفتان چیست و برای چه چیزی تلاش می کنید انگیزه شما را برای ادامه مسیر بالا می برد .
داشتن یک هدف واضح باعث می شود که در مواجهه با خستگی ها و سختی های مسیرِ موفقیت زود دلسرد نشوید و تمرکزتان را روی تقویت مهارت های خود بگذارید در نتیجه، مطالعه هدفمندتر شده و مفید واقع می شود.
مواردی که در انتخاب رشته تحصیلی و هدف به شما کمک می کند: ü
📌 شناخت علایق و توانایی‌هایتان
📌تطابق شخصیت فرد با رشته مورد نظر (شرکت در تست های شخصیت شناسی)
📌تحقیق درباره آیندۀ شغلی رشته
📌مشورت با افراد باتجربه و خانواده
📌تعیین هدف مشخص و قابل اندازه‌گیری
📌نوشتن اهداف و مرور مداوم آنها
📌هم‌راستا کردن برنامۀ مطالعاتی با هدف
3 - انتخاب روش مطالعه مناسب برای هر درس
یکی دیگر از عوامل موثر در داشتن مطالعه مفید، انتخاب روش مطالعه مناسب برای هر درس است که این روش باید با توجه به ماهیت هر درس و سطح سختی و آسانی آن انتخاب شود. بسیاری از دانش آموزان بدون توجه به تفاوت دروس ، برای مطالعه آنها از یک روش ثابت استفاده می کنند ، این کار باعث خستگی و دل زدگی از مطالعه می شود.
مثلا دروسی مانند ریاضی ، فیزیک و شیمی ، نیاز به درک مفهومی دارند و یادگیری آنها باید با تکرار ، تمرین و حل مسائل متعدد همراه باشد پس نمیتوان روش مطالعه دروس تئوری را روی آنها پیاده کرد زیرا در این دروس تنها خواندن متن کتاب کافی نیست و زمانی یادگیری شما تکمیل می شود که بتوانید مفاهیم را به صورت کاربردی استفاده کنید.
از طرفی دیگر دروسی مانند تاریخ ،ادبیات ،دینی و.. با مطالعه چند باره ،خلاصه نویسی ،دسته بندی مطالب و تقسیم آنها به بخش های کوچک و مرور پیوسته در ذهن تثبیت می شوند.
علاوه بر این باید در نظر داشت که هر فرد برای مطالعه یک سبک یادگیری فردی و مختص به خودش را دارد مثلا برخی با نوشتن و برخی با شنیدن یا دیدن بهتر یاد می گیرند.
بنابراین تطبیق روش مطالعه با نوع درس و سبک یادگیری فرد، باعث افزایش سرعت یادگیری، ماندگاری مطالب و در نهایت موفقیت تحصیلی می‌شود.
نکاتی که برای به کارگیری یک روش مطالعه مناسب باید به آن ها توجه کنیم :
- اول از هر چیزی سبک یادگیری خود را بشناسید. (دیداری، شنیداری ، نوشتاری و…)
- مرور یا تمرین زمان بندی شده
- در روش های مطلعاتی خود گاهی تنوع هم ایجاد کنید تا یکنواخت نباشد.
- شناخت ماهیت های دروس
- از اشتباه کردن نترسید و خطا ها را به تجربه تبدیل کنید
- چند روش را به طور همزمان به کار نبرید
4 - داشتن منابع مطالعاتی مناسب
انتخاب منابع مطالعاتی مناسب، یکی از پایه‌های اصلی مطالعۀ مفید می باشد. حتی اگر دانش آموز برنامه مناسبی برای مطالعه و روش های مناسب مطالعه را به کار ببرد اما از منابع خوب و مفید استفاده نکند باعث سردرگمی ، اتلاف وقت و کاهش بازدهی خواهد شد. منابع مطالعاتی نقش راهنما را در مسیر یادگیری ایفا می‌کنند و کیفیت آنها تأثیر مستقیمی بر میزان درک و تسلط فرد بر مطالب دارد.
امروزه کتاب های کمک درسی بسیاری در سطوح مختلف و با کیفیت بالا ارائه می شوند. با این حال یکی از اشتباهاتی که افراد در انتخاب منابع مطالعاتی می کنند این است که بر اساس تبلیغات یک برند آموزشی اقدام به خرید کرده و هزینه زیادی را برای خرید این منابع صرف می کنند ، بهتر است قبل از انتخاب و خرید منابع مطالعاتی درباره آن منبع تحقیقات لازم را انجام دهید و یا نظرات را درباره آن مرور کنید و صرفا به تبلیغات آن برند اکتفا نکنید بلکه نیاز واقعی خود را معیار انتخاب قرار دهید.
منابع مطالعاتی باید متناسب با نیاز های فرد و همچنین با توجه به سطح علمی دانش آموز یا دانشجو انتخاب شود ، مثلا اگر کسی که در نقطه صفر باشد و با پایه ضعیف اقدام به مطالعه کرده باشد نمیتواند از
کتاب های کمک درسی یا منابع تیز هوشان و سطح بالا استفاده کند بلکه در پله اول باید از مفاهیم پایه ، آسان و روان شروع کند و مرحله به مرحله به سراغ منابع سطح بالا تر برود .
u برای انتخاب یک منبع مطالعاتی مناسب به نکات زیر توجه کنید:
- به روز بودن منابع: منابع انتخابی شما باید با آخرین تغییرات آموزشی مطابقت داشته باشند.
- هماهنگی با هدف تحصیلی: منبع مطالعاتی شما باید با هدفتان در یک راستا باشد، اهداف مطالعه هر کسی متفاوت است می تواند برای آمادگی کنکور ،تقویت پایه،جمع بندی،آزمون نهایی یا یادگیری مفهومی باشد .
- مطابقت با سطح علمی فرد : همانطور که پیش تر گفتیم منبع مطالعاتی باید با سطح علمی فرد هماهنگی داشته باشد.
- آشنایی با انواع منابع آموزشی و کاربرد آنها: منابع آموزشی انواع مختلفی دارند که هر کدام برای افراد مختلف کابرد دارد مانند: (کتاب های تست برای کنکور ، کتاب های مرور و جمع بندی برای آزمون های نهایی یا جمع بندی کنکور ،کمک آموزشی برای دانش آموزانی که در یادگیری برخی مطالب درسی مشکل دارند و…) با شناخت این منابع و آشنایی با موارد استفاده آنها از انتخاب اشتباه و هدر رفتن زمان و هزینه اضافی جلوگیری کنید.
- مطابقت با سرفصل‌ها و منابع رسمی: برای اینکه از مطالعه مطالب غیر ضروری جلوگیری شود، بررسی کنید که منبع مطالعاتی که انتخاب می کنید با سرفصل ها و مطالب کتاب های درسی خودتان هماهنگی داشته باشد.
- پاسخ‌نامۀ تشریحی کامل: داشتن پاسخنامه دقیق و تحلیل سوالات باعث درک اشتباهات و یادگیری عمیق می شود.
- پرهیز از تعدد منابع: برخی تصور می کنند هر چه منابع بیشتری برای مطالعه داشته باشند نتیجه بهتری می گیرند در حالی که استفاده همزمان از منابع متعدد باعث سردرگمی و از دست دادن تمرکز می شود.
- استفاده از نظر افراد باتجربه: شما می توانید برای داشتن انتخاب بهتر از افراد با تجربه کمک بگیرید، مانند : مشورت با مشاور ، خانواده ، معلم و یا افراد موفق و..
5- برنامه منظم برای تست زنی
ممکن است با شنیدن کلمه تست زنی ذهنمان به سمت کنکور برود در حالی که تست زنی فقط مخصوص کنکوری ها نیست بلکه یک روش موثر برای یادگیری عمیق و درک مفاهیم درسی است.
تست زنی یکی از تکنیک های مهم در یادگیری است که باعث می شود دانش آموز مطالب درسی را با جزئیات بیشتر و به شکل کاربردی یاد بگیرد .
هدف از تست زنی سنجش میزان یادگیری مطالبی است که خوانده ایم و همچنین به تثبیت بیشتر مطالب در ذهن و تسلط بیشتر بر آنها کمک می کند ، همچنین تست زنی فقط یک ابزار برای سنجش نیست بلکه اگر اصولی انجام شود خودش یک روش یادگیری محسوب می شود.
شما برای تست زنی نیاز به یک برنامه منظم و زمانبندی شده دارید و اگر تست زنی به شکل پراکنده و بدون برنامه انجام شود باعث خستگی و کاهش تمرکز می شود و نتیجه خوبی نمی دهد.
حالا با توجه به انواع تست ها یکی از روش های تست زنی را معرفی می کنیم :
(روش تست زنی سه مرحله ای)
تست ها به سه دسته تقسیم می شوند: 1_تست آموزشی 2_تست مروری_ تسلطی 3_تست سنجشی
- در روش تست زنی سه مرحله ای در مرحله اول بعد از مطالعه هر بخش از کتاب بلافاصله تست های مربوطه آن مبحث را میزنیم بدون محدودیت زمانی (تست زنی آموزشی)
- در مرحله دوم بعد از چند روز با دقت بیشتر و زمان بندی نیمه محدود تست میزنیم تا میزان تسلط روی آن مبحث سنجیده شود.(تست تسلطی)
- و در مرحله آخر تست زنی کاملا مشابه با شرایط آزمون است وبا زمان بندی استاندارد انجام می شود.(تست سنجشی)
6- شرکت در آزمون آزمایشی
تحقیقات نشان می دهد سطح یادگیری انسان ها با آزمایش کردن کارها و انجام دادن عملی فعالیت ها بیشتر می شود.
از آنجا که انسان در شرایط حساس دچار استرس و از دست دادن تمرکز می شود، یکی از اقداماتی که باید قبل از آزمون اصلی انجام دهید این است که راه هایی برای کنترل استرس و افزایش تمرکز در جلسه امتحان پیدا کنید. یکی از راهکار های موثر شرکت کردن در آزمون های آزمایشی است ؛ وقتی که شما قبل از قرار گرفتن در شرایط آزمون اصلی چندین بار آن محیط را برای خود شبیه سازی کنید و در آن محیط آزمون دهید ، می توانید با یک تیر دو نشان بزنید و علاوه بر اینکه مطالب آزمون را تمرین و مرور کرده اید، در روز آزمون اصلی می توانید تا حد زیادی استرس و اضطراب خود را کنترل کنید و بر خود مسلط باشید.
با آزمون های آزمایشی شما در شرایطی کاملا شبیه به آزمون اصلی قرار گرفته اید ؛ یعنی رعایت زمان استاندارد، پاسخ‌گویی بدون وقفه، استفاده نکردن از کتاب و جزوه و نشستن در محیطی آرام و رسمی. این باعث می‌شود ذهن به شرایط آزمون عادت کند و مدیریت زمان، تمرکز و کنترل اضطراب بهبود یابد و باعث کسب تجربه می شود.
آزمون های آزمایشی را می توانید در موسسات و مراکز آموزشی ، توسط مشاور خود و یا خودتان در خانه شبیه سازی کنید اما بهتر است برای انجام آن از معلم یا مشاور خود کمک بگیرید.
7- تحلیل آزمون ها
بسیاری از دانش آموزان پس از اتمام آزمون های آزمایشی و یا نهایی و ماهانه، تنها به دیدن نتیجه آزمون و رتبه یا نمره خود اکتفا می کنند در حالی که یکی از مراحل مهم در مسیر مطالعه موثر تحلیل آزمون هاست که معمولا نادیده گرفته می شود .
تحلیل و بررسی آزمون هم درباره سوالات غلط و بی پاسخ و هم سوالات درست حائز اهمیت است.
وقتی سوالات غلط را بررسی کنید می توانید علت اشتباه خود را پیدا کنید و آن را اصلاح کنید و نقاط ضعف خود را شناسایی کنید همچنین با بررسی سوالات درست و مرور دوباره آنها مطالب در ذهنتان ماندگار تر خواهد شد و همین باعث هدفمند تر شدن برنامه مطالعاتی شما می شود چرا که با توجه به نتایج به دست آمده از تحلیل آزمون ها پی میبرید که در کدام مباحث ضعف دارید و بر کدام بخش ها تسلط بیشتر دارید تا زمان بیشتری بر روی مباحثی بگذارید که در آن مشکل داشته اید.
- در تحلیل آزمون بهتر است مراحل زیر را به ترتیب اجرا کنید:
- نگاه کلی به نتیجه آزمون
- جدا کردن سوالات غلط ، نزده و درست از هم
- بررسی سوالات اشتباه و شناسایی علت خطا (ندیدن سوال ، استرس ، کم آوردن زمان ، ندانستن جواب، بی دقتی و….)
- بررسی سوالات بی پاسخ و دلیل جواب ندادن به آن سوال
- بررسی و مرور سوالات درست و یادداشت برداری از نکات مهم
- ثبت اشتباهات برای تکرار و تمرین
- اصلاح و اعمال تغییرات لازم روی برنامه مطالعاتی با توجه به نتایج تحلیل آزمون
در نهایت شما با به کارگیری این 7 عامل کاربردی می توانید کیفیت مطالعات خود را افزایش دهید و در مسیر موفقیت تحصیلی و اهدافتان با اطمینان بیشتر گام بردارید. برای داشتن یک مطالعه مفید صرفا داشتن کتاب های متعدد و یا صرف زمان زیاد بدون برنامه ریزی کافی نیست و باید مواردی که گفته شد را به کار ببرید تا این مسیر را برای خودتان هموار تر کنید.
دیدگاهتان را بنویسید